Odrzucenie, porzucenie, zdrada… Jak rozpoznać swoje rany emocjonalne?”
Twoje rany mogą nie być Twoją winą, ale ich uleczenie jest Twoją odpowiedzialnością. Maski jako konsekwencja ran emocjonalnych.
Czy zastanawiałeś się kiedyś, jakie wydarzenia z Twojego dzieciństwa mogą być pierwotną przyczyną Twoich obecnych problemów? Czy Twoje problemy są rzeczywiście wyłącznie konsekwencją tu i teraz, czy jest coś, co dźwigasz pokoleniowo bądź wcieleniowo?
Trauma to, z greckiego, zranienie. Po traumie nie wracamy do życia tacy sami. Każdy ma w sobie Prawdziwe JA – które czeka na ponowne połączenie się ze sobą, bez względu na to, czy kiedyś było odłączone, schowane, wyrzeczone. Co nas nie zabije – stworzy nam styl przywiązania i strategie przetrwania.
Wyróżniamy 5 głównych ran emocjonalnych:
1. Odrzucenie – poczucie bycia niechcianym, niewystarczającym, nieakceptowanym, nieważnym, niekochanym, nieprzyjętym, nieuwzględnionym.
Maska: uciekającego, niewidzialnego.
Sposób bycia: wycofanie, unikanie ludzi, chęć „nie przeszkadzać”, lęk przed oceną, unikanie bliskości, niska samoocena.
Przekonanie: „Jeśli pozostanę niezauważony, nikt mnie nie skrzywdzi.”
Przyczyny: niechciana ciąża, rozważana aborcja, powtarzanie, że to problem („Po co ta ciąża?”), oczekiwanie konkretnej płci i rozczarowanie inną, komunikaty bijące w godność i prawo do życia („Gdyby nie wy, to wiecie, co ja bym robiła”). W efekcie dziecko spełnia prośbę rodzica – dokonuje symbolicznego samounicestwienia.
2. Porzucenie – lęk przed samotnością, brak zaufania, poczucie opuszczenia, poczucie przegrania z czymś, urwany kontakt.
Maska: zależnego, uzależnionego, przywiązanego.
Sposób bycia: nadmierne przywiązanie, zazdrość, lęk przed odrzuceniem, ciągła potrzeba bliskości, wstyd, czekanie, tęsknota, smutek, wycofywanie się, staranie się.
Przekonanie: „Sam nie dam rady, bez drugiego człowieka czuję, że nie przetrwam.”
Rana porzucenia to moment, gdy opiekun był – a potem go nie ma. Przykłady: brak kontaktu ze strony rodzica, nagły wyjazd do szpitala, wypadek, śmierć, pojawienie się rodzeństwa, przegranie z alkoholem, pracą, nową rodziną opiekuna, czy utrata innego dziecka przez rodziców.
3. Upokorzenie – doświadczenie wstydu, krytyki, poczucie bycia zawstydzanym lub poniżanym, brak przyzwolenia na popełnianie błędów. Pojawia się zamrożenie – przekonanie, że „nie jestem w stanie nic zrobić”, a ratunek przychodzi wyłącznie z pomocą innych.
Maska: masochisty, perfekcjonisty.
Sposób bycia: nadmierna potrzeba spełniania oczekiwań, strach przed błędem, samokrytyka, poczucie winy, unikanie sytuacji społecznych, surowa krytyka siebie i innych, udowadnianie, śmianie się z siebie.
Przekonanie: „Muszę mieć nad wszystkim władzę, bo inaczej ludzie mnie zawiodą.”
4. Zdrada – zawiedzione lub zranione zaufanie, poczucie wykorzystania, trudność w powierzaniu siebie innym.
Maska: kontrolera, dominatora.
Sposób bycia: kontrola, potrzeba bycia silnym, brak zaufania, zazdrość, zamknięcie serca, przekonanie, że „na nikogo nie mogę liczyć”.
Przekonanie: „Muszę być doskonały, a wszystko, co robię, musi być bez zarzutu, żeby zasłużyć na akceptację i uznanie.”
Zdrada to brak ciepła, miłości, bliskości, niedotrzymywanie słowa, wikłanie dziecka w konflikty rodziców. Może dotyczyć także sfery płciowości – np. matka współuzależniona, która pozwala się nie szanować („Zdradziłaś moją wewnętrzną kobiecość”), czy ojciec, który nie pokazał, jak szanować i chronić siebie („Zdradziłeś mojego wewnętrznego mężczyznę”).
5. Niesprawiedliwość – poczucie nierównego traktowania, krzywdy, oceniania bez podstaw.
Maska: surowego, sztywniaka, sprawiedliwego.
Sposób bycia: chłód emocjonalny, sztywne zasady, ciągłe dążenie do „bycia w porządku”, złość, porównywanie się, poczucie krzywdy, konkurowanie.
Przekonanie: „Nie mogę pozwolić sobie na słabość, emocje, wrażliwość, niedoskonałość.”
Rana ta ma także kontekst historyczny – rozbiory, wojny, złamane sojusze, lokalne „monitoringi” sąsiadów („Skąd on miał pieniądze?”, „A ten to dwa samochody kupił…”). Ludzie z tą raną doświadczają bezsilności, zgorzknienia, poczucia braku wpływu. Często w ukryciu pragną zemsty, oczekują zadośćuczynienia, żyją w postawie ofiary („Wszyscy mają lepiej, ja gorzej”).
Dodatkowe maski: opiekuna/ratownika, wojownika/zbuntowanego, silnego, klauna/żartownisia.
Maski pomagają przetrwać ból i dają iluzję bezpieczeństwa, ale oddzielają nas od autentycznego życia i prawdziwych relacji. Uzdrowienie ran polega na stopniowym zdejmowaniu masek i pozwoleniu sobie na bycie sobą. Gdy rany się goją, ukazuje się nasza esencja – Prawdziwe Ja.
Rany emocjonalne to niewidzialne blizny duszy. Mogą one wpływać na nasze relacje, decyzje i sposób postrzegania siebie. Choć często rodzą się w dzieciństwie, ich skutki odczuwamy także w dorosłym życiu – w postaci lęków, braku zaufania, niskiej samooceny czy trudności w budowaniu bliskości.
Jaką ranę uzdrowisz jako pierwszą?
Autorka: Ewelina Kiecana
