Presja bycia idealną. Dlaczego tak trudno nam odpuścić i jak odzyskać prawo do życia po swojemu?
Chcemy być dobrymi partnerkami, troskliwymi matkami, zaangażowanymi pracownicami i kobietami, które zawsze dają sobie radę. Staramy się spełniać oczekiwania, nie zawodzić innych i udowadniać, że jesteśmy wystarczająco dobre. Problem pojawia się wtedy, gdy w tym nieustannym dążeniu do ideału przestajemy dostrzegać własne potrzeby. Skąd bierze się presja, by być idealną, i jak uwolnić się od przekonania, że na akceptację trzeba sobie zasłużyć?
Skąd bierze się potrzeba bycia idealną?
Presja, by być idealną, często nie pojawia się nagle w dorosłym życiu. Jej źródeł możemy szukać już w dzieciństwie, kiedy uczymy się, jakie zachowania są akceptowane, czego się od nas oczekuje i za co otrzymujemy pochwały. Dziewczynki nierzadko słyszą, że powinny być grzeczne, miłe, pomocne i spokojne. Mają nie sprawiać problemów, dbać o innych i uważać na to, co powiedzą lub zrobią. Z czasem mogą zacząć kojarzyć bycie akceptowaną z dopasowywaniem się do oczekiwań otoczenia.
W dorosłości te przekonania potrafią przybierać różne formy. Kobieta może mieć trudność z odmówieniem kolejnego zadania, poproszeniem o podwyżkę czy wyrażeniem odmiennego zdania. Może też czuć się winna, kiedy odpoczywa, zamiast zajmować się obowiązkami. W takich sytuacjach nie zawsze chodzi o brak pewności siebie. Czasami problemem jest głęboko zakorzenione przekonanie, że aby zasługiwać na miłość, szacunek i uznanie, trzeba spełniać określone warunki.
Syndrom grzecznej dziewczynki, czyli kiedy potrzeby innych stają się ważniejsze niż własne
O tym, jak stereotypy i wychowanie wpływają na dorosłe życie kobiet, opowiada Marta Karpińska-Kucharska, twórczyni Ruchu Nie-Grzecznych i autorka e-booka „Z pamiętnika Nie-Grzecznej”.
Zwraca uwagę na schemat grzecznej dziewczynki, który może utrudniać stawianie granic, dbanie o siebie i podejmowanie decyzji zgodnych z własnymi potrzebami.
„Jesteśmy wychowane w pewnych stereotypach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. W większości nieświadomie. Od zarania dziejów od dziewczynek wymaga się dużo więcej aniżeli od chłopców i to w życiu dorosłym pokutuje. Schemat Grzecznej Dziewczynki dopiero w dzisiejszej dobie doczekał się zwrócenia na niego uwagi i cieszę się, że coraz więcej jest o tym mowa” – podkreśla.
Jak zauważa, już w dzieciństwie uczymy się, co wypada, jak należy się zachowywać, odzywać czy ubierać. W zamian za spełnianie oczekiwań możemy otrzymywać uwagę, pochwały i to, co odbieramy jako miłość.
W dorosłym życiu taki mechanizm może sprawiać, że kobieta rezygnuje z własnego zdania, nie upomina się o swoje prawa i nie potrafi zadbać o własne granice. Niekiedy nawet nie uświadamia sobie, że ma prawo czegoś chcieć, czegoś nie lubić lub po prostu odmówić.
Jak presja bycia idealną wpływa na nasze samopoczucie?
Nieustanne staranie się, by sprostać oczekiwaniom innych, może być wyczerpujące. Jeśli przez długi czas ignorujemy własne potrzeby, łatwo wpaść w pułapkę, w której odpoczynek wydaje się stratą czasu, a każda niedoskonałość staje się powodem do krytykowania siebie.
Presja bycia idealną może przejawiać się na wiele sposobów:
- Ciągłe zmęczenie. Bierzemy na siebie zbyt wiele obowiązków, ponieważ trudno nam odmówić lub poprosić o pomoc.
- Poczucie winy. Odpoczynek, czas dla siebie czy rezygnacja z dodatkowego zadania wywołują przekonanie, że powinnyśmy robić więcej.
- Obniżone poczucie własnej wartości. Koncentrujemy się na błędach i niedociągnięciach, zamiast dostrzegać swoje osiągnięcia.
- Trudności w relacjach. Zgadzamy się na rzeczy, których nie chcemy, aby uniknąć konfliktu lub rozczarowania innych.
- Przeciążenie i wypalenie. Przez długi czas działamy ponad własne siły, nie dając sobie prawa do zatrzymania się.
Marta Karpińska-Kucharska zwraca uwagę na możliwe konsekwencje życia według schematu grzecznej dziewczynki: „Wtedy dochodzi do przeciążenia, wiecznego zmęczenia, wypalenia zawodowego a w skrajnych przypadkach do depresji”.
Warto pamiętać, że trudności te mogą mieć różne przyczyny. Jeśli zmęczenie, obniżony nastrój lub poczucie przeciążenia utrzymują się przez dłuższy czas, warto poszukać profesjonalnego wsparcia.
Dlaczego tak trudno przestać spełniać oczekiwania innych?
Samo uświadomienie sobie problemu nie zawsze wystarcza, by zmienić swoje zachowanie. Możemy wiedzieć, że mamy prawo odmówić, a mimo to odczuwać lęk przed reakcją drugiej osoby. Możemy rozumieć, że nie musimy być perfekcyjne, a jednak wciąż wymagać od siebie więcej niż od innych. Dzieje się tak między innymi dlatego, że przez lata określony sposób postępowania mógł pomagać nam zdobywać akceptację i unikać konfliktów. Zmiana oznacza więc nie tylko nowe zachowanie, lecz także zmierzenie się z emocjami, które mu towarzyszą.
Kiedy zaczynamy stawiać granice, otoczenie nie zawsze reaguje entuzjastycznie. Osoby przyzwyczajone do naszej dyspozycyjności mogą być zaskoczone, że nie zgadzamy się na wszystko. Ich niezadowolenie nie musi jednak oznaczać, że robimy coś niewłaściwego. „To wszystko jest tak głęboko w nas zakorzenione, że terapia szokowa nie działa. Moja metoda, to metoda małych kroków połączona ze wsparciem. Bo kiedy kobieta odzyskuje prawo wyboru w otoczeniu rodzi się bunt. Wtedy łatwo jest wrócić do starego schematu.” – wyjaśnia Marta Karpińska-Kucharska. Jej słowa przypominają, że zmiana nie musi oznaczać rewolucji. Możemy stopniowo uczyć się nowych reakcji, obserwować swoje emocje i budować przekonanie, że mamy prawo żyć inaczej niż dotychczas.
Jak przestać dążyć do ideału? 5 kroków, które możesz zrobić dla siebie
Nie musisz od razu zmieniać wszystkich swoich nawyków ani podejmować trudnych decyzji. Warto zacząć od małych działań, które pomogą Ci lepiej rozpoznawać własne potrzeby.
1. Zauważ, kiedy działasz z poczucia obowiązku, a kiedy z własnej woli
Zanim zgodzisz się na kolejne zadanie, zatrzymaj się na chwilę i zapytaj siebie: „Czy naprawdę chcę to zrobić, czy boję się, że ktoś będzie niezadowolony, jeśli odmówię?”.
To proste pytanie pozwala dostrzec, ile naszych decyzji wynika z rzeczywistych potrzeb, a ile z obawy przed oceną.
2. Naucz się odmawiać bez nadmiernego tłumaczenia
Nie każda prośba wymaga zgody, a odmowa nie musi być długa ani szczegółowo uzasadniona. Możesz powiedzieć: „Nie mogę się tego teraz podjąć”, „Tym razem nie dam rady” lub „Potrzebuję czasu, żeby to przemyśleć”.
Na początku może pojawić się dyskomfort. Nie oznacza on jednak, że postępujesz niewłaściwie. Czasem jest po prostu częścią uczenia się nowego sposobu funkcjonowania.
3. Zmień sposób, w jaki do siebie mówisz
Zwróć uwagę na wewnętrzny dialog. Czy mówisz do siebie tak, jak powiedziałabyś do bliskiej przyjaciółki? Czy raczej krytykujesz się za każdy błąd i umniejszasz swoje osiągnięcia?
Zamiast myśleć: „Znowu nie zrobiłam wszystkiego”, spróbuj powiedzieć sobie: „Zrobiłam dziś tyle, ile mogłam. Nie wszystko musi być gotowe od razu”.
Życzliwość wobec siebie nie oznacza rezygnacji z rozwoju. Pozwala natomiast rozwijać się bez ciągłego podważania własnej wartości.
4. Daj sobie prawo do odpoczynku
Odpoczynek nie jest nagrodą, na którą trzeba zasłużyć wykonaniem wszystkich obowiązków. To ważna część codziennego funkcjonowania.
Nie musisz czekać, aż będziesz całkowicie wyczerpana, żeby zrobić sobie przerwę. Możesz odpocząć, nawet jeśli na liście zadań wciąż znajdują się niewykonane punkty.
5. Poszukaj wsparcia i nie oczekuj od siebie natychmiastowej zmiany
Wprowadzanie nowych nawyków bywa trudne, zwłaszcza gdy przez lata postępowałyśmy według utrwalonych schematów. Rozmowa z zaufaną osobą, psychologiem lub psychoterapeutą może pomóc lepiej zrozumieć własne reakcje i znaleźć sposób na stopniową zmianę. Ważne, by nie traktować każdego powrotu do dawnych zachowań jako porażki. Zmiana rzadko przebiega idealnie, a przecież właśnie od dążenia do ideału chcemy się uwolnić.
Być wystarczająco dobrą, czyli odzyskać prawo do życia po swojemu
Rezygnacja z perfekcjonizmu nie oznacza, że przestajemy się starać, rozwijać czy realizować swoje ambicje. Chodzi raczej o to, by nie uzależniać własnej wartości od tego, jak dobrze spełniamy oczekiwania innych. Możemy być zaangażowane w pracę, a jednocześnie potrzebować odpoczynku. Możemy kochać bliskich, ale nie zgadzać się na wszystko. Możemy popełniać błędy, zmieniać zdanie i podejmować decyzje, które nie wszystkim się spodobają.
Być może pierwszym krokiem do zmiany będzie dziś jedna odmowa, chwila odpoczynku bez poczucia winy albo decyzja podjęta zgodnie z własnymi potrzebami. Nie musisz od razu wiedzieć, jak ma wyglądać całe Twoje życie. Wystarczy, że zaczniesz zauważać, gdzie w codziennym pośpiechu gubisz siebie.
Nie musisz być idealna, żeby zasługiwać na szacunek, miłość i dobre życie. Masz prawo być sobą, również wtedy, gdy nie spełniasz wszystkich oczekiwań.
Artykuł Redakcji
Komentarz do artykułu: Marta Karpińska-Kucharska
Fot. Unsplash


